Opgeraapt bij bouwplaats een paar 100 meter verder op in het dorp: een platte steen met een opvallende witte cirkel, een cm of 8 in diameter. De steen ligt op onze koffietafel en ik pak hem regelmatig op om eens goed te bekijken. Leuk met een loepje. De ring is een fossiel van de stengel van een zeelelie. Er zijn fossielen van zeelelies bekend van 500 miljoen jaar geleden. In Nederland en Duitsland worden zwerfstenen gevonden met de fossielen van zeeleliestengels in de Pleistocene keileemlagen (250 miljoen jaar geleden tot 11.000 jr geleden).
In de loop der millennia zijn de afgestorven resten van allerlei zeeleven op de zeebodem terechtgekomen en langzaam ingeklonken tot steen: afzettingsgesteente. Deze zwerfstenen zijn met gletsjerijs van de voorlaatste ijstijd vanuit Scandinavie naar ons land gekomen. Als je zo’n steen een beetje nat maakt zijn de fossiele resten veel beter te zien: niet 1 ring, maar een heleboel afdrukken van van alles en nog wat.
In dit soort zwerfstenen worden niet alleen de steenschijfjes gevonden. Ze zitten vaak ingebed in kalkstenen samen met andere fossielen zoals koralen, ammonieten en mosdierkolonies.
Een zeelelie is geen plant maar een dier, een stekelhuidige. Veel soorten zeelelies zijn al lang uitgestorven, maar er bestaan er nog zo’n 600. Relatief recent ontdekt, tot de 2e helft van de 19e eeuw dacht met dat alle zeelelies waren uitgestorven. Je hebt soorten die hun hele leven op een stengel, vastgeklonken aan een koraal leven (lijkt dan wel beetje op een plant die ook een vast plek heeft), andere soorten die een deel van hun leven vrij kunnen bewegen.
De meeste levende soorten leven in tropische zeeën, veelkleurig en met veel armen. 5, 10, 40 of zelfs 200! Wil je meer lezen over fossiele zeelelies: kijk hier en hier.
Ha Tineke,
Dank voor je leuke artikel over de fossielen in zwerfstenen. Ik vond alleen het fossiel in de steen op je foto wel erg groot (8 cm, schrijf je) voor een zee lelie-rest. De ringen van de zeelelie zijn i.h.a. kleiner (voor zover ik weet en heb gezien) en hebben een centrale opening, maar niet ook nog een centrale ‘as’. Zie het boek van Jelle Reumer over stadsfossielen. Ik ben benieuwd of er nog andere ‘diagnostische overwegingen’ zijn.
hart gr
Janny Dekker
Hi Janny, de centrale as is volgens mij gewoon een andere fossiel. Uit zeer welingelichte bron heb ik vernomen dat het de stengel van een zeelelie zou zijn : Harry Huisman van het hunebedcentrum, en auteur van het Groot Keienboek, en nu bezig met een fossielenboek. In Hortus Haren is tot eind maart 2026 in de grote kast in de entreehal een zwerfstenen en fossielen tentoonstelling ingericht. Ism hunebedcentrum en Geopark de Hondsrug. Gister heb ik er de bordjes bijgezet. Ook daar zo’n zeeleliestengel