Maand: januari 2026

Prachtig Poollicht

Vanuit de achtertuin en de ramen op de bovenverdieping. Afgelopen maandag, 19 januari, was er op heel veel plekken in ons land vaak spectaculair poollicht te zien. Met de digitale camera of telefoon nog beter te zien. In de vrieskou stonden we tussen 22:00 en 23:00 uur ademloos te kijken naar het steeds wisselende schouwspel. De sterren door het poollicht heen schijnend. Deze keer met veel groen en zelfs wat ‘gordijnen’. We krijgen altijd een melding via Noorderlichtjagers in de mail, die hadden het poollicht voor de vroege ochtend van dinsdag voorspeld. Blijft lastig. Poollicht ontstaat hoog in de aardatmosfeer als geladen deeltjes van een zonnestorm, een explosie die op zon heeft plaatsgevonden, precies naar de kant van de aarde worden geblazen. Ongeveer drie dagen later is er dan kans op poollicht, vaker op hoge breedten. Maar deze keer behoorlijk ver naar het zuiden te zien. Voor degenen die het gemist hebben, een paar kleurige foto’s uit de tuin.

Naar het zuiden kijkend: vnlr Orion, de stier en de Pleiaden

Collages

Afgelopen weekend had ik in de Hortus een workshop ‘digitale collages’ maken georganiseerd. Reina gaf de workshop en liet zien wat je allemaal met detailfoto’s van natuurlijke materialen in de Hortus kon doen. Belangrijkste is dat je een smartphone hebt die ‘stickers’ kan maken. Nieuwere uitvoeringen van iPhone en samsung kunnen dat allemaal. Als je het nog niet kent: druk eens op een foto in het fotoprogramma van je telefoon, en dan zie vaak ineens een wit lijntje rond het object of de persoon midden in de foto lopen. Dan verschijnt een menuutje ‘maak sticker’ of zoiets, en voila!
Een plaatjes van dat onderwerp waar de achtergrond van verwijderd is.

Reina liet ons voorbeelden zien van wat ze het afgelopen jaar zoal zelf gemaakt had, eerst caleidoscopische mozaïeken, maar later ook allerlei ‘landschapjes’ . Een tas, een tafelkleed, een kussensloop. Zelfs een vloerkleed van 2 x 3 meter, fotoprints en tegeltjes.

Het middendeel van de workshop wandelden we door de Hortus op zoek naar onderwerpen voor detailfoto’s. Zo grappig hoe je met een kleine instructie al heel anders gaat kijken. Een rood blaadje in de kas met opgedroogde druppeltjes die kalkvlekjes hebben achtergelaten, een dennetakje op de grond, een zaaddoos en een varenblaadje. Belangrijk dat je een foto maakt waarbij de achtergrond niet ’te druk’ is, anders lukt het niet een sticker te maken.

Volgende stap: maak een foto van een rustige achtergrond, een stuk van een muur, een stoeptegel, een houten wandje. En dan ga je met de digitale stickers een mozaiekje maken. Kijk maar eens hoe de elementen van de foto’s hieronder terugkomen in de collages hierboven.

Bij aanvang van de workshop gaf Reina een waarschuwing: pas op, het is verslavend.

Vogels in het vogelhuisje

Een eindejaarskadootje dat volop gebruikt wordt door de gevederde vrienden in onze tuin. Als Eddy er net pinda’s in heeft gelegd komt vaak ook de gaai even een pinda wegpikken. Zo gauw hij ons ziet is ie weer weg, dus nog geen goede foto kunnen maken. Twee dagen een beetje voor gek gestaan door een kwartier met camera op statief in aanslag stil te staan, net vóór dat Eddy de pinda’s bijvulde. Zodat ik doodstil kon staan als de gaai er aan kwam.
Aanname: de gaai is hartstikke slim en komt direct nadat hij gezien heeft dat het voer bijgevuld is.
Misrekening! De gaai was nóg slimmer: hij kwam niet zolang ik daar zoutpilaar stond te wezen.

In ieder geval kwam al een kwartet kleine vogeltjes wél op bezoek.

Volgende weekend met de Nationale Tuinvogeltelling kunnen we ze gaan meetellen.

IJsregen of ijzel

Hier in het noorden was het vandaag weer de hele dag code oranje, deze keer vanwege de ijzel. Vanmorgen vroeg ging het nog wel, toen we naar de ekoplaza liepen. Wel midden over straat, geen probleem er reed niemand. De stoepen en de reguliere ingang van de ekoplaza vermeden we. Stukje omgelopen om binnen te komen. In de loop van de middag trok een ijzelfront over. IK wilde nog even naar het dorp, maar twijfelde. Omdat er verschillende mensen langsliepen, over straat maar ook over de stoep, de reis aangedurfd. Niet op de bestemming aangekomen overigens. Onze straat, en het verlengde ervan voorbij de kruising, was redelijk begaanbaar, bij het lopen over de straat. Stoepen mijden. Maar toen ik het volgende kruispunt, echt in het centrum van het dorp bereikte ging het niet verder. In het centrum van Haren is geen asfalt gebruikt, maar -behoorlijk gladde- rode klinkertjes. Op het parkeerterrein bij de Jumbo ben ik op mijn schreden teruggekeerd. Heel voorzichtig. Er stond hier een ziekenwagen waar de broeders – met een persoon op de rijdende brancard- naar de ziekenwagen toe glimmende. Even later kwam er nog een tweede ambulance aan. Weer voorzichtig naar huis ook de laatste twee stappen voor onze eigen deur waren spiegelglad.

Morgen maar weer eens kijken.
Dan moeten de vogeltjes weer gevoerd.

Verschil tussen ijsregen en ijzel

In het geval van ijzel komt de neerslag als -onderkoeld- water naar beneden. Als de druppels vloeibaar water een (glad) koud oppervlak bereiken, veranderen ze meteen in ijs. In het geval van ijsregen komt er een mengsel van water en ijskristallen uit de lucht. Dat is dus al (deels) bevroren. IJzel kan als dunne laagjes ijs op takken en halmen terechtkomen, heel mooi. Alleen als het te veel is, topzwaar, takken breken. Dat is nu niet het geval. Er wordt voor vanavond en morgen geen neerslag meer verwacht.

Elegante figuren in schuim

Deze bijzonder vormen kwamen we vorige week tegen tijdens een wandeling. Bij het bruggetje aan de oostkant van het Paterswolde meer stoppen we altijd even tijdens een wandeling om over het water te kijken. Een paar van te voren had er ijs gelegen, maar dat was zo goed als weggesmolten. Het was windstil. Op het wateroppervlak waren bijzondere figuren van schuimrandjes te zien, letters, hiëroglyfen, tekens van buitenaardse wezens? Heel intrigerend in ieder geval.

Een beetje zoals kijken naar de wolken en elkaar vertellen welke figuren je in de wolken ziet. Zien jullie ook het omlaag vallende fotootje? Of het mannetje dat een degen voor zich uit steekt? Of een slordige berg met handboeien? Iedereen kan er iets anders inzien.

Vogels in de tuin: staartmees

Van puntje snavel tot puntje staart lijkt de staartmees nog wel wat, maar het lijfje zelf is niet groter dan een pingpongbal. Rondtrekkend in familiegroepjes, van 5-10 exemplaren, komen ze vaak meerdere keren langs in de tuin, vaak een vaste route van struik naar boom, naar vogelvoer silo, naar struik. Als je buiten staat hoor je ze ook al komen, continu met elkaar kwebbelend met kleine hoge piepjes. Bijna een cartoon-vogeltje, een getekend vogeltje, met opvallende contrasten in pikzwarte kleuren, een witte streep midden over de kop, heel zacht roze op de borst, gitzwarte oogjes en pootjes en een piepklein snaveltje.

Vogels in de tuin: grote bonte specht man

Een stevige jongen, de grote bonte specht. Nog weer groter dan de merel, gedrongen van bouw en met een dijk van een snavel. Nodig ook zo’n zwaar gereedschap, want daar hakt de specht holen mee uit in dode bomen, of bomen met zacht hout. Op de bovenste foto zie je nog niet zo goed of het man of vrouw is, beide geslachten hebben een rode ‘broek’. Op de foto’s hieronder zie je dat het een man is, herkenbaar aan de rode vlek in de nek. Op de tweede foto hieronder zie je ook net dat de specht ‘knippert’, een vlies trekt even over zijn zwart glimmende oog om het oog vochtig te houden. Toen ik de foto vorige week maakt (11 jan), was het erg koud én droog, regelmatig knipperen was nodig.

Vogels in de tuin: merel m/v

Merels zijn een slagje groter dan de mussen en mezen. Ze hippen vaak over de grond, en frutselen tussen het afgevallen blad op zoek naar beestjes. Bessen en appels vinden ze ook erg lekker. Onze taxus en vuurdoorn waren al wat langer helemaal leeg, de hulst is afgelopen vorstweek van besjes ontdaan door de merels.
Moeilijk te zeggen of het onze ‘zomermerels’ zijn, of bezoekers vanuit Scandinavië. De afgelopen jaren hadden we een heel herkenbare man-merel, met een opvallende witte plek op zijn rechtervleugel. Mister stip is of verhuisd in de zomer van 2025 of is niet meer. Hem hadden we wel jaarrond gezien.

Wél makkelijk is het onderscheid tussen man en vrouw merel.
Hij is glanzend zwart met gele (soms oranje) snavel en oogring; zij is overwegend bruin, met bruine snavel.
Nog net te vroeg voor de zang. Maar strakjes , als het weer lente is….. het hemelse lied van de merels.

IJs en weder dienende – studenten

Afgelopen maandag 12 januari was het hier in het noorden nog code oranje. In de Hortus hadden we een groep studenten uit Leeuwarden op bezoek. Eerst gepland voor de ochtend , maar verschoven naar begin van de middag (omdat in de ochtend nog geen bussen reden). De studenten kwamen de resultaten van hun eindopdracht presenteren.


De opdracht voor de studenten van Hogeschool Van Hall Larenstein (HVHL) was een educatieve activiteit voor gezinnen te ontwerpen, die voor kinderen én ouders interessant is. Groep 1 had drie activiteiten rond het ‘wood wide web’ uitgewerkt. Het wood wide web als metafoor voor de communicatie die in de bodem plaats vindt tussen allerlei organismen, bijvoorbeeld door schimmeldraden. Groep 2 nam ‘stenen’ als thema en werkte dat uit voor drie verschillende tuindelen in de Hortus: zwerfstenen in de Hondsrugtuin, culturele aspecten bij de rotsen in de Chinese Tuin en korstmossenbingo op de stenen in de rotstuin. De leden van het educatieteam – Wendy, Tineke en Roel – en de studenten van groep 1 mochten de bingo ter plekke uitproberen. Dat viel nog niet mee, omdat de rotsen nog niet echt sneeuwvrij waren. We bleven maar veilig aan de voet van de rotsen staan.

Met de feedback van de Hortus gaan de groepen de laatste hand leggen aan hun eindresultaat. Het educatie team was onder de indruk van de inzet van de studenten, de originaliteit van de ideeën en de helderheid waarmee zij hun ideeën presenteerden. 

Sneeuwvormen

Recept voor een sneeuwpop:
men neme een dikke laag plaksneeuw,
rolle er een paar grote ballen van
en stapele die op elkaar.

Voor de ‘garnering’:
steentjes voor de ogen,
wortel voor de neus,
takken voor armen
en eventueel een sjaal of hoed of bezem.

Vaak twee bollen, soms drie, en een enkele keer vier, zoals bij ons op het dorpsplein. Naast de standaard sneeuwpop kun je ook andere vormen tegen komen. In onze eigen tuin stond een paar dagen een sneeuwzeehond en een sneeuwkat. Bij Roel om de hoek een reusachtige sneeuwslak en een sneeuwkomodovaraan (!), en een eindje verderop een sneeuwpoes op een autodak.

Vorig jaar hadden we een sneeuwkonijn in de buurt en om de hoek (ook door Roel gemaakt weet ik nu) een konijn en een pinguïn. Nog andere figuren gezien?