Samen met Gré en Tita, ook vrijwilligers bij de Hortus in Haren volg ik een zwerfstenencursus bij het hunebedcentrum in Borger. We zijn halverwege.En gaandeweg blijven er steeds meer dingen hangen, van al die namen, en soorten. Onze docent is superzwerfstenenexpert Harry Huisman.
Het eerste uur van een middagles is een stukje theorie. Op elke tafel staat een plateau met enkele 10tallen stenen van 3-5 cm. Na de pauze krijgen we een opdracht om een bepaald type steen bij elkaar te zoeken. De laatste les bv ‘zoek de zandstenen’. Zwerfstenen zijn in de ijstijden (de voorlaatste) vanuit Scandinavië in (noord) Nederland terechtgekomen, en van slecht een aantal is te achterhalen wáár ze vandaankomen: gidsgesteenten heten die. Van de meeste zwerfstenen is de plaats van herkomst niet te achterhalen, de ‘context’ , uit welke gebergte ze kwamen. Wel kun je door goed kijken, evt met een 10 x vergrotend juweliersloepje, achterhalen hoe ze ooit gevormd zijn.
De hoofdgroepen zijn: stollingsgesteenten (granieten, ontstaan uit stollend lava / magma), omzettingsgesteenten (op grote diepte in de aardkorst, 10 tallen km diepe, bij hoge temperatuur en druk, van de ene soort in andere soorten omgezet), en afzettingsgesteenten (zandstenen en kalkstenen: geërodeerde gesteenten , gruis, zand, vaak in ondiepe zeeën in laagjes afgezet en later aan elkaar gekit tot steen.).
Bij de afgelopen les mochten we allemaal een doorgezaagde en gepolijste steen meenemen. Groot verschil hoe een steen van binnen en van buiten (verweerd) er uit ziet.
De zandsteen (laatste twee foto’s) is niet gepolijst, maar wel bijzonder door de vorm. Het is een zogenaamde windkanter. Tijdens de laatste ijstijd (die 11.000 jr geleden eindigde) lag er geen ijs over Noord-Nederland maar het was wel ijskoud, met ijzige winden. Stenen die toen aan de oppervlak lagen werden gezandstraald en kregen dit soort hoekige vormen.