Categorie: Hortus

Zwerfstenen en fossielen

Pas op, het is wel een beetje besmettelijk.
Als je je een beetje gaat verdiepen in stenen en fossielen zie je steeds meer en ga je steeds nauwkeuriger om je heen kijken. Dat gebeurt trouwens ook met vogels. Naarmate je ze beter leert kennen, op hun geluid, ga je op steeds meer plekken de tuinvogels herkennen, horen en ook zien. Voordeel van stenen ten opzichte van vogels: ze lopen of vliegen niet weg, en als ze klein genoeg zijn kun je ze oppakken.
Heb je het geluk dat je in de buurt van de Hondsrug woont -wij wonen er boven op- dan kun je lokaal van alles vinden. In eigen tuin, als je een stukje wandelt. En natuurlijk helemaal als er ergens gebouwd gaat worden, en een groot gat gegraven wordt.

Hier in de buurt van Haren worden veel rode zwerfstenen gevonden, graniet met de ijstijden meegenomen naar onze streken. Ik had me nooit gerealiseerd dat er ook heel veel fossielen vanuit Scandinavië hier zijn gedeponeerd: kalksteen, afzettingsgesteenten, van zeeleven dat vroeger in warme ondiepe tropische zeeën leefden. Een heel andere klimaat, toen. Ook deze begin ik beter te herkennen, zie hier.

Gister, net even voor de kerstsluiting, in de Hortus Haren geweest om naambordjes bij de zwerfstenen en fossielen te zetten. In de mooie oude kast in de entree hal van de Hortus zijn de stenen uitgestald.
De kasttentoonstelling, Wunderkammer of rariteiten kabinet, is te zien tot eind maart 2026.

Enkele stenen zijn gevonden in de Hortus, de meeste in bruikleen van het Hunebedcentrum/ UNESCO geopark de Hondsrug. Op de onderste plank o.a. een aantal brokken keileem, een steen met gletsjerkassen en gletsjer-molenstenen (rond geworden, rondtollend in rivieren onder het ijs) en vuursteen. Op de middelste plank allerlei fossielen in kalksteen. Op de bovenste plank: doorgezaagde en gepolijste stenen.

Siergrassenborder

Dáárom is een siergrassenborder in een stukje van de tuin een goed idee.
Zelfs op de korste dag van het jaar, het begin van de astronomische winter, ziet het er mooi uit. Tinten geel en lichtbruin, ijle halmen, prachtige plek voor mistdruppeltjes of rijp. Erg mooi met een donkergroene achtergrond van taxus of klimop. Kies grassen die lang rechtop blijven staan, afgewisseld met bloemen waar de uitgebloeide bloemhoofden aan de plant blijven. Van sommige schermbloemigen blijft het hele bloemscherm mooi, van anderen juist het donkere bloedhart: zonnehoeden of rudbeckia fulgida.

Voorpret

Net als in 2025 organiseer ik ook weer de HORTUS lezingen voor komend jaar. Het leuke daarvan is dat ik ruimte heb om breed onderwerpen en sprekers te zoeken. Zo gaat de eerste lezing van 2026 over tomaten wordt gegeven door een archeoloog. De tweede lezing gaat over astrobiologie door een ecoloog. Beide deskundigen hebben een verhaal bij het onderwerp dat ze gekozen hebben.

Vanmiddag heb ik informatie over de derde en vierde lezing naar het communicatie team van de Hortus gestuurd. Hier een sneak preview van een paar van de plaatjes. Misschien kun je raden waar de lezing over gaat. Het leuke van het voorbereiden van het HORTUS activiteiten programma is dat je dan ook al de voorpret hebt: leuke gesprekken met de sprekers, mooie plaatjes zien, beetje afstemmen wat het verwachte publiek is. …

Woon je in de buurt van Hortus Botanicus Haren. Bekijk dan de komende periode het programma. We proberen voor het eind van 2025 alle activiteiten op de website te hebben gezet. Bij de lezingen die overdag zijn gaan we vaak -met de geïnteresseerden, en dat is meestal de hele groep- nog een wandeling in de Hortus doen om een deel van de tuin te zien dat aansluit bij het onderwerp van de lezing. Mooie combi: eerst luisteren dan lopen.

Fritillaria

Ik moest even goed kijken hoe ik het woord schrijf, Fritillaria. Met 1 x t en 2 x l. Voor mij is de meest bekende soort de Fritillaria meleagris, de kievitsbloem. Dat mooi geblokte (of roomwitte) ‘eitje, dat in vochtige weiden in april bloeit. Vroeger heel veel langs de grote rivieren, nu minder algemeen in de vrije natuur. Hier hebben we er een paar van in d tuin. Wel altijd spannend of ze goed bloeien of te grazen worden genomen door slakken of het leliehaantje. Jaren geleden had ik een paar exemplaren van de fritillaria uva-vulpes, maar die heb ik na het eerste jaar niet meer teruggezien.

Er zijn ongeveer 100 soorten kievietsbloemen, vaak uit bergachtige rotsige gebieden. Veel kleine, tengere , sierlijk bloempjes. Met soms wat bijzondere kleuren, bruinachtig paars, tintjes geel erbij. Deze kun je in een bak of rotstuin planten, een beetje in de gaten houden of ze niet door anderen overgroeid worden. Dat zou jammer zijn, want de bolletjes van de meer bijzondere soorten zijn behoorlijk prijzig.

De fritillaria imperalis, of keizerskroon, is heel anders. Een forse plant, dikke stengel en knaloranje of knalgele hangende klokken in een ‘kroon’. Die zie je niet over het hoofd.

Komend voorjaar is de ‘bollentuin’ in de Hortus Haren omgetoverd tot een fritilariatuin. En ook elders in de Hortus zijn verschillende soorten te vinden. Een paar voorbeelden (foto nu van de website van de verkoper) van bolletjes die zijn geplant.

Als je de bloemen onder hun rokjes kijkt zie je ook allemaal verschillende vormen meeldraden en stampers. Als je daar foto’s van maakt en op een reusachtig infobord zet, dan krijg je dit.

Kort, lang, recht, uitwaaierend, veelkleurig. De voortplantingsorgaantjes van fritillaria.

Jubileum Geopark

Op vrijdag middag 21 november viert Stichting Geopark de Hondsrug haar 10 jarig jubileum als lid van de familie van ‘Unesco Global Geoparks’. Het was het eerste Global Geopark in Nederland, inmiddels is er een tweede bij.

Eerder dit jaar vond de ‘audit’ plaats van Unesco, of het park nog wel voldeed aan de eisen die daar aangesteld worden. Het resultaat was een ‘ groene’ kaart, ja de naam Geopark mag ook de komende jaren gehanteerd worden. De middag was gevuld met terugblikken, mijlpalen successen en vooruitkijken. Met mooie woorden vanuit de provincie en Unesco, met een ludiek verhaal en passend kado (een zwerfkei/balaststeen) vanuit dat andere Geopark (Schelde delta), met mooie muziek en zang zang van Martije Lubbers, met een bijzonder verhaal van ‘wandelprofessor’ Zef Hemel over wat de Hondsrug zo uniek maakt (dat wat in het verleden NIET gedaan is), met een inzichtelijk verhaal van Erik Meijles , landschapsgeografie over wat de Hondsrug nu precies is/ waar het geografisch ligt. Dat blijft erg van de ‘bril’ van de betreffende persoon af te hangen. Afsluiter van het programma was de onthulling van de ‘pop-up’ expositie, die nu aan haar zwervend bestaan langs verschillende gemeenten van het geopark gaat beginnen, te beginnen in gemeente Aa en Hunze.

Onthulling Pop-up tentoonstelling. Het noordelijkste puntje van de Hondsrug, het bovenste blauwe stukje op de kaart op foto 4, is geen Drenthe, maar Groningen. Het is het middendeel van Dorp Haren, tot aan de Martinitoren in centrum Groningen.

Vanuit Hortus Haren was ik aanwezig bij het jubileum, samen met algemeen manager Gea Bijkerk. We zijn actief in gesprek met het Geopark om de rol van de Hortus als herkenbare ’toegangspoort’ voor het Geopark de komende maanden meer zichtbaarheid te geven. Met de Hondsrugtuin maakt de Hortus als sinds 2017 deel uit van het Geopark.
Zo zijn we nog op zoek naar een gulle donateur van een aantal echt grote zwerfkeien voor in de Hondsrugtuin. Zie www.hortusharen.nl/op-zoek-naar-grote-keien/ .

Mijlpalen Geopark

2016 – Groei en professionalisering
2017 – Masterplan en Unesco evaluatievoorbereiding
2018 – Beleving en nieuwe publieksproducten
2019 – Verhalen, boerderijen en internationale samenwerking
2020 – Corona en het buitenjaar
2021 – Succesvolle Unesco herbeoordeling
2022 – Europees podium en internationale erkenning
2023 – Vernieuwing en identiteitsversterking
2024 – Nieuwe koers en voorbereiding jubileum
2025 – 10 jaar UNESCO Global Geopark … en vooruit!


Beerdiertje!

Jaaaaah, het is gelukt om een beerdiertje live te zien!

Dat was zaterdag middag 8 november, tijdens de micrsocopiedag, waar we ook in Hortus Haren aan meededen. De organisatie deed ik samen met Wendy, educatiemedewerker bij de Hortus. Verschillende vrijwilligers ondersteunden bij de microscopen. Derde keer dat we vanuit de Hortus meedoen met de microscopiedag. Vanaf het begin is ook Clemens betrokken. Clemens is Technisch Onderwijs Assistent (TOA) bij het Harens Lyceum, de middelbare school letterlijk aan de overkant van de straat van de Hortus. Clemens is ook actief in de microscopievereniging.

Ik had hem gevraagd om voor de microscopiemiddag waterdiertjes mee te nemen, met als speciaal verzoek: Kun je misschien ook beerdiertjes laten zien? Clemens wilde dat wel proberen, maar gaf aan dat het hem tot dan toe niet gelukt was. Nou op 8 november dus wel. Kreten van enthousiasme bij de bezoekers en vrijwilligers toen we zo’n beerdiertje in beeld kregen.

Beerdiertjes, ook wel mosbeertjes of waterbeertjes genoemd, zijn kleine meercellig beestjes. 0,5- 1 mm lang en vrijwel niet met het blote oog te zien. Ze leven in vochtige omgevingen: in water, maar ook op het land in mossen en korstmossen of in vochtig zand. Ze zijn ware overlevingskunstenaars en kunnen vrijwel volledig uitdrogen, jaargang uitgedroogd blijven en weer tot leven komen als er weer vocht is. Ze komen overal ter wereld voor, ruim 1000 verschillende soorten. Kunnen tegen extreem hoge temperaturen, enorme druk, en ijskoude gebieden.

Toeval? Op 9 november, de dag na de microscopiedag was er een item bij Vroege Vogels over beerdiertjes! Ook hier een leuk filmpje. Zelden op wikipedia zo’n lange beschrijving van een woord tegengekomen als van een beerdiertje. Met veel wonderbaarlijke feiten.

Tardigrades - Star Trek
Creative Commons

Herfst in de Hortus

Afgelopen woensdag tussen de buien door, felle opklaringen.
Prachtige herfstkleuren tegen de soms donkergrijze lucht in Hortus Botanicus Haren.

Het was herfstvakantie. Twee moeders kwamen met hun kinderen naar de Hortus om naar de vissen in de vijver van de Chinese tuin te kijken. Daar kwamen ze niet aan. De kinderen stappen de greppel rond de tuin in en bleken volleerde kikkervangers te zijn.

“Sommige kinderen houden hun kleren schoon als ze ergens naar toe gaan“, zei een van moeders met een lach, “die van ons niet.“

De aangekondigde storm ‘Benjamin’ bleek niet meer dan stevige wind te zijn met af en toe een forse vlaag. Mooi, dan zitten de herfstbladeren nog iets langer aan de bomen. Deze week weer even kijken.


Dahliatuin

Afgelopen woensdag ochtend was ik vroeg in de Hortus. Een delegatie van de gemeenteraad van Groningen kwam op bezoek. Uit een ooghoek zag ik Tuinbaas Walter, met allemaal kratten die hij bij de dahliatuin neerzette. Er was nog volop bloei, en toch zou alles gerooid worden. Snel knipte ik nog twee emmers vol met bloemen, om in de entreehal te zetten voor bezoekers. Gratis zum mitnimmen.

Rond het middaguur liep ik langs de bollentuin, waar vrijwilliger Frans al een flinke berg dahlia’s had gerooid. Er moeten juist nog bloemen aan zitten, om het goede kleurlabel bij de knollen te kunnen doen. Als je wacht tot na de eerste vorst zijn alle bloemen weg. Bovendien moet het veldje leeg om de voorjaarsbollen te gaan planten.

Ik was met de fiets deze keer, met fietstassen. Arm vol dahlia’s in de tas. Een hommelkoningin kwam nog even foerageren op een bloem in de fietstas – linksboven. En thuis in twee vazen. Fleurig!

Wetenschapstent

Bij het kinderfestival in Hortus Haren op 6 september organiseerde ik ook dit jaar weer de ‘wetenschapstent’: verschillende vrijwilligers/Vrienden van de Hortus leverden ook deze keer weer een bijdrage.

  • Gerard en Tjerk begeleiden de bezoekers bij de microscopen. Veel soorten zaden, zand met kleinen schelpjes, vlindervleugels.
  • Rik en Wendy gingen op expeditie met de kinderen om bodemdiertjes te zoeken en waterdiertjes te vangen. Het minisalamandertje in een van de bakken was favoriet bij veel kinderen.
  • Theo had weer een gat gegraven met een gladde verticale wand, waar het bodemprofiel goed te zien was: de Hortus ligt boven ip de Hondsrug, keileem. De gevonden stenen zijn deels schoongemaakt. Een ervan had heel veel fossielen (van zeebeestjes/ schelpen).
  • Jelmer had slakken bij zich, kleinen en grotere die je ook in de tuin hebt. Maar ook de reusachtige Afrikaanse reuzenslak. Hij heeft 4 exemplaren die nu 1 jaar oud zijn, huisje een cm of 8, en als de slak helemaal wakker is, ruim 12-13 cm groot. Ze kunnen nog ruim 2 x zo groot worden. Tje en vier slakken in een bak (hermafrodiet) betekent ook eitjes en mini -reuzenslakjes. Jelmer wist nog niet wat ie met het grote aantal ging doen. In ieder geval NIET buiten zetten.
  • Roel en Linde hadden een grote verzameling Gevaarlijke Planten. Soms gevaarlijk voor mensen (stekels, brandbare of giftig), soms voor (bepaalde ) dieren of insecten. Soms gevaarlijk voor andere planten. Roel had een kokosnoot en een enorme dennenappel van de grote kegelden bij zich. Beiden veroorzaken jaarlijks verschillende dodelijke ongevallen, door dat mensen ze op hun hoofd krijgen. Mensen die in California in de streek werken waar de grote kegelden groeit wordt aangeraden een helm te dragen!.
  • Tineke met zonnecellen en een motortje, en de ‘solar’ scope om zonnevlekken te laten zien.
  • Ilaria en Maaike stonden vlakbij en speelden weer het biodiversiteitsspel, ontworpen door Ilaria.