Categorie: Hortus

Eind 19e eeuw en begin 20^ste eeuw waren microscopen en fotografie nog beperkt beschikbaar. De interesse in natuurlijke historie, zowel in het onderwijs als voor het bredere publiek, nam snel toe. Bloemen en planten waren te klein of te complex om goed in een klas te laten zien. 

Daarom werden ze sterk vergroot gemaakt. Ze maakten het mogelijk om onderdelen duidelijk aan te wijzen verschillen tussen plantensoorten te begrijpen. Ze maakten het “onzichtbare zichtbaar” in de biologieles.

Deze bloemmodellen, meestal 30-50 cm hoog boden de mogelijkheid om met de hele klas tegelijk te kijken. Sommige modellen konden uit elkaar gehaald worden om de onderdelen nog beter te zien. De bloemmodellen zijn natuurgetrouw en op schaal vergroot, kleurrijk en aantrekkelijk en stevig genoeg voor herhaald gebruik in de klas. De modellen zijn gemaakt van papier-maché, hout, katoen/ textiel, glasparels (voor bijvoorbeeld stuifmeel), veren, riet en draad.

De bekendste producent was Robert Brendel uit Duitsland. Hij richtte in 1866 een atelier op voor het maken van botanische lesmodellen. Paul Osterloh zette deze traditie voort. In zijn bedrijf werden vergelijkbare anatomische modellen van planten en bloemen voor onderwijsgebruik (eind 19e–20e eeuw) gemaakt. De modellen werden gebruikt in scholen, universiteiten en musea.
Tegenwoordig hebben de modellen een dubbele waarde: als wetenschappelijk erfgoed en als verzamelobject. De modellen worden wereldwijd nog bewaard en tentoongesteld. 

De afgelopen maanden ben ik met Ciska van het Universiteitsmuseum bezig geweest om in de Hortus botanicus Haren een kleine tentoonstelling van deze fraaie modellen in te richten. In de glazen kast in de entree hal – de ‘wunderkammer’. OM 9 uur stond Ciska op de Hortus stoep met vijf kratten vol. En krap 2 uur later was alles ingericht. Alleen de naambordjes nog, die zet ik er deze week bij.

De modellen zijn tot eind september te bewonderen. Bijzonder fraai.
En het zet je -mij in ieder geval- er toe aan de bloemen in de directe omgeving eens extra goed te bekijken. In deze tentoonstelling zijn ruim 20 modellen te zien, de meeste van Paul Osterloh, en enkele van Brendel.

Hieronder vier bekende bloemen: herken je ze?

De uitdrukking “als een speer” betekent dat iets of iemand heel snel gaat (*). Misschien kan het spreekwoord aangepast worden naar “als een bamboespeer”.

Drie weken geleden maakte ik een foto van een nieuw bamboe stengel, punt net 21 cm boven de grond. Nog geen week later ruim 80 cm. En op drie juni kon ik hem bijna niet terug vinden. In plaats van één nieuwe stengel , die zijn donkergroen, veel donkerder dan de geelgroene stengels van vorig jaar, stonden er drie, de blauwe en groen ongeveer 180 cm hoog. (foto 3) . En toen ik foto 2 erbij pakte om de precieze plek te bepalen zag ik daar inderdaad al weer twee nieuwe stengels (blauwe en groene pijl omhoogkomen,
De eerste stengel (rode lijnen) was ruim 2 meter, misschien wel 3 m. Ik had geen meetlat en ladder bij me om het exact te meten, maar een heel eind boven mijn hoofd!.

De bovenstaande foto, oostkant de de Chinese Tuin in de Hortus, is ook van 22 mei, al deze bamboesperen zullen nu inmiddels een heel bos van bonbonstengels vormen. …

(*) In het Hawaiiaans heet iets dat heel snel gaat “wiki wiki” , zo heten de bussen op Oahu, het hoofdeiland van Hawaii. Met die snelheid viel het overigens wel mee, wel snel, vergeleken met loopsnelheid.

Vorige week was het de week van de biodiversiteit, van 18 – 23 mei 2026. WE hadden verschillende activiteiten in Hortus Haren.

Op 19 mei kwam de werkgroep toegankelijk groningen op biodiversiteit’s excursie. En en passant geven ze ons advies over de toegankelijkheid voor mensen met een lichamelijke beperking. Marlieke , zelf slechtziend, had de excursie georganiseerd, eerst koffie en een rondleiding door twee Hortus rondleidsters, daarna gingen ze naar de ‘buren’. OP het terrein van het vroegere biologisch centrum van de universiteit woont en werkt een grote groep mensen. Irma verzorgde een lunch met eten uit eigen moestuin in de open kas voor de groep. Ik liep van de Hortus even mee , om als ‘ogen’ te dienen voor Epke, die blind is en een schouder nodig heeft om over onbekend terrein te lopen. Een eyeopener voor mij was dat Epke adviseerde om vooral NIET met allemaal braiilebordjes in de Hortus aan de gang te gaan voor informatie bij de tuin. Ten eerste kunnen veel slechtzienden en blinden helemaal geen braille lezen, ten tweede vervuilen bordjes buiten snel, komt mos en algen op en dan kun je de bobbeltjes en puntjes van het braille schrift niet lezen. En ten derde…bordjes in de tuin zijn helemaal niet handig, want als je niet weet dat ergens een braille bordje staat kun je die als blinde ook niet vinden. Dus wél handig bv boven aan de trapleuning in een stationshal, daar kom je in ieder geval al, en niet als informatiebordje in een grote tuin of park.

Epke maakte zelf veel gebruik van een audio app, die van verschillende app’s op de telefoon de teksten omzet in gesproken woord.
We gebruikten tijdens de rondleiding de vogelgeluid herken app Merlin, waar je op je beeldscherm van je mobiel te zien krijgt welke vogel je op dat moment hoort. Maar als je blind bent …. het blijkt (net opgezocht) dat je met een VoiceOver app ook Merlin zou moeten kunnen gebruiken. Klik hier. Ik geef het door aan Marlieke.

De hele week hadden we, samen met onze buren van de Biotoop (vroegere biologisch centrum van de universiteit) een Bioblitz: zo veel mogelijk soorten in beperkte periode tellen met toevallige bezoekers en geïnteresseerden. Was een beetje kort dag om er voldoende aandacht aan te geven, volgend jaar doen we dat eerder.
Via de QRcode op de folder , zie hieronder, zie je welke waarnemingen zijn gedaan.

O.a. de zeearend, door Hanneke van Hortus Leiden, en zelf maakte ik de foto van de zwartblauwe rapunzel, zie hierboven.

Het geslacht van de Euphorbia of wolfsmelkachtige is een van de grootste plantengeslachten, met wereldwijd zeker 2300 soorten. In bijna elke tuin te vinden denk ik. Zoals de inheemse heksenmelk (Euphorbia esula), cypreswolfsmelk (Euphorbia cyparissias), de amandelwolfsmelk (Euphorbia amygdaloides) of het lage kroontjeskruid (Euphorbia helioscopia).

In droge en hete gebieden, bijvoorbeeld in Zuid Afrika heeft een aantal soorten zich zo ontwikkeld dat ze sprekend lijken op cactussen of vetplanten, convergente evolutie heet dat.

Dit is de Euphorbia woodii, onder ander te bekijken in Hortus Botanicus Haren. Nu in de bloeitijd herken je makkelijk, aan de kleur van de geelgroene bloemen, dat het een Euphorbia is. Als straks de plant weer uitgebloeid is vallen vooral de groenblijvende ‘ takken’ op, die vanaf het centrum steeds langer worden en omlaag hangen. In het Engels wordt de plant ook ‘Medusa’s head’ genoemd.

Sommige voorjaarsbollen zijn al weer (bijna) uitgebloeid. Wil je nog wat meekrijgen van de fritillaria’s in de bollentuin van de Hortus Haren, dan moet je snel wezen.
Ze zijn bijna uitgebloeid en …. komende week gaan de tuinmannen waarschijnlijk aan de gang om deze voorjaarsbollen op te rooien om de dahlia knollen te planten . Voor veel kleur in hoog en nazomer.

Gelukkig hebben we de plaatjes nog.

Een heel team van vrijwilligers is de afgelopen maanden bezig geweest met het organiseren van de jaarlijkse plantenmarkt in de Hortus. Zondag 19 april was het zo ver. Zo’n 30 kramen van dichtbij en ver, veel planten, paar groene organisaties; lezingen en verkoop tweedehands tuinboeken (een aantal kende ik, stonden tot voor kort bij ons thuis in de kast) en oud gereedschap.

Zelf stond ik in de ochtend in de Vriendenkraam, met een aantal potjes met stekken van geurgeraniums voor de liefhebber. We konden vandaag 36 nieuwe (hernieuwde) Vrienden bijschrijven.

Foto nr 1 is gemaakt door Wiebo, medevrijwilliger.