Hortus – 't Groentje

Duistere types?

Voor Hortus Haren organiseer ik het lezingen programma met op 22 maart een lezing over fluorescentie in de natuur. De spreker, Frank Huisman, heeft voor deze lezing foto’s gemaakt in natuurgebieden en ook gevraagd of dat in de Hortus kon. Normaal kun je natuurgebieden, en ook de Hortus ’s avonds / ’s nachts niet in, zonder speciale toestemming.

Die toestemming was er afgelopen woensdag en ik ging met Frank – en Teun- op pad, in een donkere Hortus. Alhoewel, donker? Het was halve maan, maar die blijkt echt veel licht te geven in een verder donkere omgeving.
Met fototoestel op statief, maakte Frank een aantal foto’s. F11, belichtingstijd bijna 20-30 seconden. Bijgeschenen met UV zaklantaarns door Teun en Tineke. Niet zomaar foto’s, maar foto’s van fluorescerende planten, korstmossen en een spin. De kikker met blauw oplichtende ogen was net weggesprongen voordat Frank een foto kon nemen. Een aantal van deze foto’s neemt hij op in de HORTUS lezing van 22 maart a.s..

Zelf heb ik ook een paar plaatjes gemaakt. Met de telefoon en zonder statief. Niet allemaal even scherp (3 seconden belichten uit de hand ), maar fascinerend hoe de wereld er in een andere kleur licht uitziet.

Je kunt je nog opgeven via deze link. https://www.hortusharen.nl/agenda/hortuslezing-verborgen-gloed-over-fluorescentie-in-onze-natuur/

Toverhazelaar

Toverhazelaars, Hamamelis, bloeien in de winter, ongeacht koude of sneeuw. En ook hier in de buurt staan zeweer in bloei. Met de knalgele lintbloempjes op kale takken kun je de toverhazelaars niet missen. De echte, de soort, geurt heerlijk. Bij sommige cultivars is de kleur doorgekweekt naar licht of donker oranje tot bijna bruinrood. In het proces van veredelen is soms de geur verdwenen, da’s wel jammer.

De verzameling toverhazelaars in Arboretum Kalmthout bij Antwerpen is de grootste in Europa en bevat enkele erg oude struiken.

In Hortus Haren zijn vorig jaar een tiental stekken, gekweekt in Kalmthout , in de geelblauw tuin, geplant. Het duurt nog wel een paar jaar (toverhazelaars groeien langzaam) voordat ze zo uitbundig zullen bloeien als op de foto hierboven…

Tuinbaas Walter van Hortus Haren laat de nieuwe aanwinst, een toverhazelaar, zien. Januari 2025

Op wintersport – in Nederland

Deze week een tweedeling in weer tussen noordoost Nederland en midden en zuid. Hier is het nog winter, donderdag redelijk lang achter elkaar gesneeuwd. En vrijdag 30 januari mooi zonnig.
’s Middags gingen we -voorzichtig- een stuk wandelen. Voorzichtig met oog op gladde plekken en -niet geheel toevallig- kwamen we uit in Hortus Botanicus Haren.

Door de vele sneeuw hier was het op de meeste plekken helemaal niet glad. Erg leuk om naar de sporen in de sneeuw te kijken. Mensen sporen, maar ook regen, de Hortus poes, waarschijnlijk een vos, allerlei vogels. En een klein zoogdier, denken we, met 4 pootjes? En een dikke buik, die door de sneeuw sleepte? Wie herkent het spoor op de vierde foto?

We gingen ook nog even de rotstuin op, maar namen wijselijk het brede pad, en niet de steile tussendoortjes. Daarna lekker kopje warme cappuccino met een stukje appeltaart, met mooi uitzicht over het sneeuwlandschap. Het was bijna het laatste stukje taart, want het was een drukke dag geweest en de meeste taart/cake was op!

Mooi dat er veel bezoekers komen. De Hortus leeft en veel bezoekers dragen daar aan bij.
Komende week gaat de gemeenteraad een besluit nemen over de richting van de gebiedsvisie voor de het terrein van de Hortus en naastgelegen biologisch centrum/Biotoop.

Markante boom: Oosterse plataan

Wat is de overeenkomst tussen een plataan en een kerstboom?
Ze hebben allebei in de winter ballen aan hun takken.

De kerstboom heeft ze in allerlei kleuren en soms vormen.
De plataan heeft ballen in 1 kleur.
Lichtbruine bollen aan een lange steel

De ballen blijven de hele winter aan de boom hangen. Binnenkort beginnen de vruchtbomen af te vallen en open te barsten. Dan komt er allemaal pluis uit met daarin de zaden. Want daar is het de plataan om te doen. Geen ballen voor het mooie, maar om te zorgen voor het nageslacht.

De gewone plataan (Platanus × hispanica) kennen we uit het straatbeeld. De gewone plataan kan namelijk goed tegen luchtvervuiling en strooizout en wordt dus vaak als stadsboom aangeplant.
Hier , maar ook veel in Zuideuropa, gesnoeid als een parasol of ‘dak’ om schaduw te geven op pleinen in de zomerhitte. De gewone plataan is een kruising van de Westerse plataan (Platanus occidentalis) uit de oostelijk helft van de Verenigde Staten en de Oosterse plataan (Platanus orientalis) uit het oosten en zuidoosten van Europa, in Klein-Azië, Iran en India.

Heel karakteristiek aan de plataan is de schors van de stam, het schilfert af, met schilfers die wel op puzzelstukjes lijken.

Collages

Afgelopen weekend had ik in de Hortus een workshop ‘digitale collages’ maken georganiseerd. Reina gaf de workshop en liet zien wat je allemaal met detailfoto’s van natuurlijke materialen in de Hortus kon doen. Belangrijkste is dat je een smartphone hebt die ‘stickers’ kan maken. Nieuwere uitvoeringen van iPhone en samsung kunnen dat allemaal. Als je het nog niet kent: druk eens op een foto in het fotoprogramma van je telefoon, en dan zie vaak ineens een wit lijntje rond het object of de persoon midden in de foto lopen. Dan verschijnt een menuutje ‘maak sticker’ of zoiets, en voila!
Een plaatjes van dat onderwerp waar de achtergrond van verwijderd is.

Reina liet ons voorbeelden zien van wat ze het afgelopen jaar zoal zelf gemaakt had, eerst caleidoscopische mozaïeken, maar later ook allerlei ‘landschapjes’ . Een tas, een tafelkleed, een kussensloop. Zelfs een vloerkleed van 2 x 3 meter, fotoprints en tegeltjes.

Het middendeel van de workshop wandelden we door de Hortus op zoek naar onderwerpen voor detailfoto’s. Zo grappig hoe je met een kleine instructie al heel anders gaat kijken. Een rood blaadje in de kas met opgedroogde druppeltjes die kalkvlekjes hebben achtergelaten, een dennetakje op de grond, een zaaddoos en een varenblaadje. Belangrijk dat je een foto maakt waarbij de achtergrond niet ’te druk’ is, anders lukt het niet een sticker te maken.

Volgende stap: maak een foto van een rustige achtergrond, een stuk van een muur, een stoeptegel, een houten wandje. En dan ga je met de digitale stickers een mozaiekje maken. Kijk maar eens hoe de elementen van de foto’s hieronder terugkomen in de collages hierboven.

Bij aanvang van de workshop gaf Reina een waarschuwing: pas op, het is verslavend.

IJs en weder dienende – studenten

Afgelopen maandag 12 januari was het hier in het noorden nog code oranje. In de Hortus hadden we een groep studenten uit Leeuwarden op bezoek. Eerst gepland voor de ochtend , maar verschoven naar begin van de middag (omdat in de ochtend nog geen bussen reden). De studenten kwamen de resultaten van hun eindopdracht presenteren.

De opdracht voor de studenten van Hogeschool Van Hall Larenstein (HVHL) was een educatieve activiteit voor gezinnen te ontwerpen, die voor kinderen én ouders interessant is. Groep 1 had drie activiteiten rond het ‘wood wide web’ uitgewerkt. Het wood wide web als metafoor voor de communicatie die in de bodem plaats vindt tussen allerlei organismen, bijvoorbeeld door schimmeldraden. Groep 2 nam ‘stenen’ als thema en werkte dat uit voor drie verschillende tuindelen in de Hortus: zwerfstenen in de Hondsrugtuin, culturele aspecten bij de rotsen in de Chinese Tuin en korstmossenbingo op de stenen in de rotstuin. De leden van het educatieteam – Wendy, Tineke en Roel – en de studenten van groep 1 mochten de bingo ter plekke uitproberen. Dat viel nog niet mee, omdat de rotsen nog niet echt sneeuwvrij waren. We bleven maar veilig aan de voet van de rotsen staan.

Met de feedback van de Hortus gaan de groepen de laatste hand leggen aan hun eindresultaat. Het educatie team was onder de indruk van de inzet van de studenten, de originaliteit van de ideeën en de helderheid waarmee zij hun ideeën presenteerden.

Zwerfstenen en fossielen

Pas op, het is wel een beetje besmettelijk.
Als je je een beetje gaat verdiepen in stenen en fossielen zie je steeds meer en ga je steeds nauwkeuriger om je heen kijken. Dat gebeurt trouwens ook met vogels. Naarmate je ze beter leert kennen, op hun geluid, ga je op steeds meer plekken de tuinvogels herkennen, horen en ook zien. Voordeel van stenen ten opzichte van vogels: ze lopen of vliegen niet weg, en als ze klein genoeg zijn kun je ze oppakken.
Heb je het geluk dat je in de buurt van de Hondsrug woont -wij wonen er boven op- dan kun je lokaal van alles vinden. In eigen tuin, als je een stukje wandelt. En natuurlijk helemaal als er ergens gebouwd gaat worden, en een groot gat gegraven wordt.

Hier in de buurt van Haren worden veel rode zwerfstenen gevonden, graniet met de ijstijden meegenomen naar onze streken. Ik had me nooit gerealiseerd dat er ook heel veel fossielen vanuit Scandinavië hier zijn gedeponeerd: kalksteen, afzettingsgesteenten, van zeeleven dat vroeger in warme ondiepe tropische zeeën leefden. Een heel andere klimaat, toen. Ook deze begin ik beter te herkennen, zie hier.

Gister, net even voor de kerstsluiting, in de Hortus Haren geweest om naambordjes bij de zwerfstenen en fossielen te zetten. In de mooie oude kast in de entree hal van de Hortus zijn de stenen uitgestald.
De kasttentoonstelling, Wunderkammer of rariteiten kabinet, is te zien tot eind maart 2026.

Enkele stenen zijn gevonden in de Hortus, de meeste in bruikleen van het Hunebedcentrum/ UNESCO geopark de Hondsrug. Op de onderste plank o.a. een aantal brokken keileem, een steen met gletsjerkassen en gletsjer-molenstenen (rond geworden, rondtollend in rivieren onder het ijs) en vuursteen. Op de middelste plank allerlei fossielen in kalksteen. Op de bovenste plank: doorgezaagde en gepolijste stenen.

Siergrassenborder

Dáárom is een siergrassenborder in een stukje van de tuin een goed idee.
Zelfs op de korste dag van het jaar, het begin van de astronomische winter, ziet het er mooi uit. Tinten geel en lichtbruin, ijle halmen, prachtige plek voor mistdruppeltjes of rijp. Erg mooi met een donkergroene achtergrond van taxus of klimop. Kies grassen die lang rechtop blijven staan, afgewisseld met bloemen waar de uitgebloeide bloemhoofden aan de plant blijven. Van sommige schermbloemigen blijft het hele bloemscherm mooi, van anderen juist het donkere bloedhart: zonnehoeden of rudbeckia fulgida.

Voorpret

Net als in 2025 organiseer ik ook weer de HORTUS lezingen voor komend jaar. Het leuke daarvan is dat ik ruimte heb om breed onderwerpen en sprekers te zoeken. Zo gaat de eerste lezing van 2026 over tomaten wordt gegeven door een archeoloog. De tweede lezing gaat over astrobiologie door een ecoloog. Beide deskundigen hebben een verhaal bij het onderwerp dat ze gekozen hebben.

Vanmiddag heb ik informatie over de derde en vierde lezing naar het communicatie team van de Hortus gestuurd. Hier een sneak preview van een paar van de plaatjes. Misschien kun je raden waar de lezing over gaat. Het leuke van het voorbereiden van het HORTUS activiteiten programma is dat je dan ook al de voorpret hebt: leuke gesprekken met de sprekers, mooie plaatjes zien, beetje afstemmen wat het verwachte publiek is. …

Woon je in de buurt van Hortus Botanicus Haren. Bekijk dan de komende periode het programma. We proberen voor het eind van 2025 alle activiteiten op de website te hebben gezet. Bij de lezingen die overdag zijn gaan we vaak -met de geïnteresseerden, en dat is meestal de hele groep- nog een wandeling in de Hortus doen om een deel van de tuin te zien dat aansluit bij het onderwerp van de lezing. Mooie combi: eerst luisteren dan lopen.

Fritillaria

Ik moest even goed kijken hoe ik het woord schrijf, Fritillaria. Met 1 x t en 2 x l. Voor mij is de meest bekende soort de Fritillaria meleagris, de kievitsbloem. Dat mooi geblokte (of roomwitte) ‘eitje, dat in vochtige weiden in april bloeit. Vroeger heel veel langs de grote rivieren, nu minder algemeen in de vrije natuur. Hier hebben we er een paar van in d tuin. Wel altijd spannend of ze goed bloeien of te grazen worden genomen door slakken of het leliehaantje. Jaren geleden had ik een paar exemplaren van de fritillaria uva-vulpes, maar die heb ik na het eerste jaar niet meer teruggezien.

Er zijn ongeveer 100 soorten kievietsbloemen, vaak uit bergachtige rotsige gebieden. Veel kleine, tengere , sierlijk bloempjes. Met soms wat bijzondere kleuren, bruinachtig paars, tintjes geel erbij. Deze kun je in een bak of rotstuin planten, een beetje in de gaten houden of ze niet door anderen overgroeid worden. Dat zou jammer zijn, want de bolletjes van de meer bijzondere soorten zijn behoorlijk prijzig.

De fritillaria imperalis, of keizerskroon, is heel anders. Een forse plant, dikke stengel en knaloranje of knalgele hangende klokken in een ‘kroon’. Die zie je niet over het hoofd.

Komend voorjaar is de ‘bollentuin’ in de Hortus Haren omgetoverd tot een fritilariatuin. En ook elders in de Hortus zijn verschillende soorten te vinden. Een paar voorbeelden (foto nu van de website van de verkoper) van bolletjes die zijn geplant.

Als je de bloemen onder hun rokjes kijkt zie je ook allemaal verschillende vormen meeldraden en stampers. Als je daar foto’s van maakt en op een reusachtig infobord zet, dan krijg je dit.

Kort, lang, recht, uitwaaierend, veelkleurig. De voortplantingsorgaantjes van fritillaria.