Van puntje snavel tot puntje staart lijkt de staartmees nog wel wat, maar het lijfje zelf is niet groter dan een pingpongbal. Rondtrekkend in familiegroepjes, van 5-10 exemplaren, komen ze vaak meerdere keren langs in de tuin, vaak een vaste route van struik naar boom, naar vogelvoer silo, naar struik. Als je buiten staat hoor je ze ook al komen, continu met elkaar kwebbelend met kleine hoge piepjes. Bijna een cartoon-vogeltje, een getekend vogeltje, met opvallende contrasten in pikzwarte kleuren, een witte streep midden over de kop, heel zacht roze op de borst, gitzwarte oogjes en pootjes en een piepklein snaveltje.
Een stevige jongen, de grote bonte specht. Nog weer groter dan de merel, gedrongen van bouw en met een dijk van een snavel. Nodig ook zo’n zwaar gereedschap, want daar hakt de specht holen mee uit in dode bomen, of bomen met zacht hout. Op de bovenste foto zie je nog niet zo goed of het man of vrouw is, beide geslachten hebben een rode ‘broek’. Op de foto’s hieronder zie je dat het een man is, herkenbaar aan de rode vlek in de nek. Op de tweede foto hieronder zie je ook net dat de specht ‘knippert’, een vlies trekt even over zijn zwart glimmende oog om het oog vochtig te houden. Toen ik de foto vorige week maakt (11 jan), was het erg koud én droog, regelmatig knipperen was nodig.
Merels zijn een slagje groter dan de mussen en mezen. Ze hippen vaak over de grond, en frutselen tussen het afgevallen blad op zoek naar beestjes. Bessen en appels vinden ze ook erg lekker. Onze taxus en vuurdoorn waren al wat langer helemaal leeg, de hulst is afgelopen vorstweek van besjes ontdaan door de merels. Moeilijk te zeggen of het onze ‘zomermerels’ zijn, of bezoekers vanuit Scandinavië. De afgelopen jaren hadden we een heel herkenbare man-merel, met een opvallende witte plek op zijn rechtervleugel. Mister stip is of verhuisd in de zomer van 2025 of is niet meer. Hem hadden we wel jaarrond gezien.
Wél makkelijk is het onderscheid tussen man en vrouw merel. Hij is glanzend zwart met gele (soms oranje) snavel en oogring; zij is overwegend bruin, met bruine snavel. Nog net te vroeg voor de zang. Maar strakjes , als het weer lente is….. het hemelse lied van de merels.
Afgelopen maandag 12 januari was het hier in het noorden nog code oranje. In de Hortus hadden we een groep studenten uit Leeuwarden op bezoek. Eerst gepland voor de ochtend , maar verschoven naar begin van de middag (omdat in de ochtend nog geen bussen reden). De studenten kwamen de resultaten van hun eindopdracht presenteren.
De opdracht voor de studenten van Hogeschool Van Hall Larenstein (HVHL) was een educatieve activiteit voor gezinnen te ontwerpen, die voor kinderen én ouders interessant is. Groep 1 had drie activiteiten rond het ‘wood wide web’ uitgewerkt. Het wood wide web als metafoor voor de communicatie die in de bodem plaats vindt tussen allerlei organismen, bijvoorbeeld door schimmeldraden. Groep 2 nam ‘stenen’ als thema en werkte dat uit voor drie verschillende tuindelen in de Hortus: zwerfstenen in de Hondsrugtuin, culturele aspecten bij de rotsen in de Chinese Tuin en korstmossenbingo op de stenen in de rotstuin. De leden van het educatieteam – Wendy, Tineke en Roel – en de studenten van groep 1 mochten de bingo ter plekke uitproberen. Dat viel nog niet mee, omdat de rotsen nog niet echt sneeuwvrij waren. We bleven maar veilig aan de voet van de rotsen staan.
Met de feedback van de Hortus gaan de groepen de laatste hand leggen aan hun eindresultaat. Het educatie team was onder de indruk van de inzet van de studenten, de originaliteit van de ideeën en de helderheid waarmee zij hun ideeën presenteerden.
Recept voor een sneeuwpop: men neme een dikke laag plaksneeuw, rolle er een paar grote ballen van en stapele die op elkaar.
Voor de ‘garnering’: steentjes voor de ogen, wortel voor de neus, takken voor armen en eventueel een sjaal of hoed of bezem.
Vaak twee bollen, soms drie, en een enkele keer vier, zoals bij ons op het dorpsplein. Naast de standaard sneeuwpop kun je ook andere vormen tegen komen. In onze eigen tuin stond een paar dagen een sneeuwzeehond en een sneeuwkat. Bij Roel om de hoek een reusachtige sneeuwslak en een sneeuwkomodovaraan (!), en een eindje verderop een sneeuwpoes op een autodak.
Vorig jaar hadden we een sneeuwkonijn in de buurt en om de hoek (ook door Roel gemaakt weet ik nu) een konijn en een pinguïn. Nog andere figuren gezien?
Zaterdag 10 januari, al een week ligt er sneeuw en deze zaterdag is het net onder nul en er is uren lang zon. Prachtig licht en een mooie dag om vogels te gaan fotograferen. Binnen vanuit de woonkamer. We hebben aan de zuidkant (voorkant) van het huis een groot raam, en aan de oostkant (zijkant) twee ramen in de woonkamer en ook nog een grote glazen pui in de werkkamer van Eddy. Met de 600 mm (!) telelens van Eddy op het toestel én met een statief. De camera+ lens weegt namelijk 2,6 kg. Veel te zwaar om uit de losse hand te fotograferen. Het statief is een een- pootstatief, reuze handig om de camera op te zetten.
We maakten ruim 150 foto’s en ’s avonds nog een hele kluif om de foto’s te selecteren. Niet meer dan 10 foto’s per soort, sprak ik met mezelf af. Nou ja, per soort en per geslacht, als je dat aan de buitenkant makkelijk kan zien. Zoals bij de vink, de merel en de zwartkop. Vooral bij de zeer fotogenieke vogels zoals de pimpelmees en roodborst gingen ook op zich goede foto’s de digitale prullenbak in. Niet alles bewaren.
Als eerst de vink. Op de foto’s zie je het mannetje. De vinkenman is heel opvallend met de roze borst en wangen, grijze kop en halsband en zwarte vleugels met beetje wit. Helemaal als je de vogel in de zon op de sneeuw ziet zitten. De kleur spat er van af. Vinken foerageren vaak in groepen en houden er van op de grond rond te scharrelen. Onder onze zadensilo’s, waar de mussen en mezen op af komen, scharrelen altijd verschillende vinken rond om de afgevallen zaadjes van de grond te pikken. En nu: om ze uit de sneeuw te pikken. Aan de stevige driehoekige snavel zie je dat de vink echt een zaadeter is: met dit stevige gereedschap kan hij ook had zaden, als graankorrels stukpikken. Vinken zijn ook dol op allerlei knoppen van bomen en platen.
Wat een leuk vogeltje, de zwartkop. Zomers zijn pas zomers als je de zwartkop in de tuin hoort zingen. Als een snelle merel klinkt het liedje luidkeels. Al jaren bij ons in de tuin, ook in de winter. Wel heel opvallend, tot nu toe hebben we deze winter alleen een vrouwtje gezien. Zij heeft een roodbruin petje, roomwitte borst en donkerbruine vleugels. Vrij territoriaal, deze vogels. Mevrouw hierboven vindt dat een van de vetblokken van haar is, en probeert waar mogelijk andere vogels weg te jagen. Benieuwd of zich nog een meneer zwartkop komt melden. Vorig jaar hadden we twee meneren.
Hier kun je bijna niet anders dan ‘aaahh’ bij zeggen. Zo vertederend is de roodborst. Met zijn grote zwarte ogen, knaloranje boven borst en bruin petje en vleugels. In deze tijd van het jaar erg opvallend, zeker als er sneeuw ligt, door zijn uiterlijk en gedrag. Roodborsten zie je ook heel vaak op kerstkaarten, let maar eens op op de kaarten van afgelopen kerst. Grote kans dat er een roodborstkaart tussen zit.
Het lijkt een heel vriendelijk vogeltje. Aan de buitenkant niet te zien of het man of vrouw is, en in territoriaal gedrag ook geen verschil te zien. Zowel man als vrouw zijn zeer fanatiek in het wegjagen van andere roodborsten. Er kunnen flinke vechtpartijen ontstaan, zeker als het straks weer wat warmer is en de lentekriebels starten. De oranje borst wekt de agressie op. Daarom zijn jonge roodborsten, heel handig, in het begin helemaal bruin. Anders zouden ze door volwassen vogels worden aangevallen.
Deze pastelkleuren- vogel, de pimpelmees, is superfotogeniek. Met zachtgeel, zachtgrijs en een hemelsblauw petje. Het gezicht krijgt met de witte wangen en zwarte belijning extra contrast. Een enorm acrobatische vogel, hangt prima op zijn kop, in een stevige grashalm of op een klein takje. Met één teen naar achter en drie tenen -dicht bij elkaar- naar voren kan de pimpelmees zich goed vasthouden. Op de foto hierboven zie je dat de pimpel tussen de pootjes een zaadje heeft vastgeklemd, waar zij steeds een hapje van nam. Zij of hij, dat is aan de buitenkant niet goed te zien. Degene die eieren legt is de zij.
De vink vrouw wordt wel eens verward met een huismus. Een bruinachtig vogel, bijna hetzelfde formaat. Toch is ze makkelijk te onderscheiden, vooral als ze wegvliegt: de buitenste twee staartpennen zijn knalwit. Ook aan het gedrag kun je ze herkennen. Vinken scharrelen vaak op de grond, terwijl mussen graag in struiken en heggen zitten. Van koude pootjes hebben ze geen last. De hele dag hipten ze rond over de sneeuw. En dan weer af en toe in een struik zitten. We hebben nog niet echt geteld (tuinvogeltelling is pas eind januari), maar een stuk of vijf vrouwtjes zeker.
Vinken trekken in de winter in groepen. Soms ook met andere soorten vinken. In sommige jaren zien we er wel eens een keep (die is meer oranje dan roze) tussen zitten, maar de afgelopen jaren niet.
