Alles in en om onze tuin
Een omgevallen boom, die al een tijdje ligt.
Schors afgeknabbeld, opgegeten, weggeschimmeld in de loop der jaren.
Dan kun je mooi de nerfstructuur in het hout bekijken.
Of er een tekening van maken.
Versimpeling van de werkelijke structuur, met gebruikmaking van de natuurlijke kleuren.
Boom in Scharlakenbos, zaterdag 6 december.
Ik was er al heel vaak langs gelopen, maar nog nooit binnen geweest: de LEDs grow plantenfaciliteit op het EnTranCe terrein van de Hanze. Afgelopen donderdag ging ik er in de lunchpauze op bezoek, rondgeleid door mijn Hanze college Desiree den Os (tevens medebestuurslid van Vrienden van de Hortus. Ook Gerard Renardel , mede bestuurslid, en op de campus Groningen aanwezig voor het geven van een gastcollege, schoof aan.
De LEDs Grow Plants faciliteit is een hypermodern onderzoekslab waar gebruik wordt gemaakt van LED-verlichting om planten te bestuderen. Studenten, onderzoekers en bedrijven kunnen gebruik maken van deze innovatieve technieken. In de video zie je verschillende technieken die je in de faciliteit kunt gebruiken.
Op de linkerfoto zie je aardappels, hier zijn alleen de rode LED’s aan, met het idee dat ze schimmelvorming onderdrukken en makkelijker uitlopers maken. “Helaas ging het niet snel genoeg“, zegt Desiree, “onze stagiaire is aan zijn laatste onderzoeksweken bezig en komt er niet meer aan toe hier onderzoek aan te doen“. Op de rechterfoto zie je boontjes. De stagiair gebruikte deze plantjes om gedoseerd op verschillende plekken op een blad hoeveelheden licht te schijnen, om de efficiency van fotosynthese in het blad als functie van de lichtintensiteit te meten.
Een student was in het lab bezig om sensoren klaar te maken om metingen te gaan doen in de bodem. De verschillende bodemmonsters kregen water met verschillende zoutconcentraties en voeding, en dan wordt er met de sensoren gemeten hoe veel zout er in de bodem zit (kalibreren sensoren), maar ook hoeveel wortelgroei er aan de planten is.
Ik zag ook een paar ‘verlepte’ plantjes staan. Vergeten water te geven dacht ik, en deel van blaadjes waren verdord. Maar dat bleek express te zijn. De plantjes stonden niet droog, maar waren juist aan het afrijpen. Het was een speciale soort erwt, pisum sativum L. var. Argenteum, met een beetje blauwgroen achtig blad. Jaren geleden is Desiree gepromoveerd o.a. aan onderzoek van deze erwten. Het bijzondere is dat de bovenlaag van het blad makkelijk te verwijderen is, waardoor het geschikt is om onderzoek aan te doen. Deze erwtjes zijn niet makkelijk te krijgen, dus al jaren lang wordt het zaad weer verzameld. Het komt de groeikracht ten goede als je de zaden langzaam laat afrijden. En dus niet in een keer de plantjes droogzetten.
Net als in 2025 organiseer ik ook weer de HORTUS lezingen voor komend jaar. Het leuke daarvan is dat ik ruimte heb om breed onderwerpen en sprekers te zoeken. Zo gaat de eerste lezing van 2026 over tomaten wordt gegeven door een archeoloog. De tweede lezing gaat over astrobiologie door een ecoloog. Beide deskundigen hebben een verhaal bij het onderwerp dat ze gekozen hebben.
Vanmiddag heb ik informatie over de derde en vierde lezing naar het communicatie team van de Hortus gestuurd. Hier een sneak preview van een paar van de plaatjes. Misschien kun je raden waar de lezing over gaat. Het leuke van het voorbereiden van het HORTUS activiteiten programma is dat je dan ook al de voorpret hebt: leuke gesprekken met de sprekers, mooie plaatjes zien, beetje afstemmen wat het verwachte publiek is. …
Woon je in de buurt van Hortus Botanicus Haren. Bekijk dan de komende periode het programma. We proberen voor het eind van 2025 alle activiteiten op de website te hebben gezet. Bij de lezingen die overdag zijn gaan we vaak -met de geïnteresseerden, en dat is meestal de hele groep- nog een wandeling in de Hortus doen om een deel van de tuin te zien dat aansluit bij het onderwerp van de lezing. Mooie combi: eerst luisteren dan lopen.
Ik moest even goed kijken hoe ik het woord schrijf, Fritillaria. Met 1 x t en 2 x l. Voor mij is de meest bekende soort de Fritillaria meleagris, de kievitsbloem. Dat mooi geblokte (of roomwitte) ‘eitje, dat in vochtige weiden in april bloeit. Vroeger heel veel langs de grote rivieren, nu minder algemeen in de vrije natuur. Hier hebben we er een paar van in d tuin. Wel altijd spannend of ze goed bloeien of te grazen worden genomen door slakken of het leliehaantje. Jaren geleden had ik een paar exemplaren van de fritillaria uva-vulpes, maar die heb ik na het eerste jaar niet meer teruggezien.
Er zijn ongeveer 100 soorten kievietsbloemen, vaak uit bergachtige rotsige gebieden. Veel kleine, tengere , sierlijk bloempjes. Met soms wat bijzondere kleuren, bruinachtig paars, tintjes geel erbij. Deze kun je in een bak of rotstuin planten, een beetje in de gaten houden of ze niet door anderen overgroeid worden. Dat zou jammer zijn, want de bolletjes van de meer bijzondere soorten zijn behoorlijk prijzig.
De fritillaria imperalis, of keizerskroon, is heel anders. Een forse plant, dikke stengel en knaloranje of knalgele hangende klokken in een ‘kroon’. Die zie je niet over het hoofd.
Komend voorjaar is de ‘bollentuin’ in de Hortus Haren omgetoverd tot een fritilariatuin. En ook elders in de Hortus zijn verschillende soorten te vinden. Een paar voorbeelden (foto nu van de website van de verkoper) van bolletjes die zijn geplant.
Als je de bloemen onder hun rokjes kijkt zie je ook allemaal verschillende vormen meeldraden en stampers. Als je daar foto’s van maakt en op een reusachtig infobord zet, dan krijg je dit.
Kort, lang, recht, uitwaaierend, veelkleurig. De voortplantingsorgaantjes van fritillaria.
Bepaald niet koud buiten en eigenlijk best goed om wat in de tuin te doen. Als het zo grijs is, in deze tijd van het jaar komt het er niet altijd van. Vrijdag keek ik een van de winter specials van Gardners world op BBC2 en Monty Don, de hoofdpresentator, riep kijkers op om niet te vergeten de tuin in te gaan. Zaterdag middag zijn raad opgevolgd. Even gedacht om wat te gaan snoeien, bij de hortensia’s net boven dikke knoppen (links), bij de vlinderstruik, net voorbij een toefje blad. Toch maar niet gedaan. Bij de hortensia wacht ik nog wat langer, stel dat er nog een keer een flinke vorst komt (kans is niet erg groot voorlopig). De Vlinderstruik zou ik nou deels terug kunnen snoeien, en mocht daar iets invriezen dan kan het in het voorjaar een stukje verder.
Maar uiteindelijk niet aan toegekomen. Ik ben blaadjes gaan vegen: veel blad is nu van de bomen en dat lag rijkelijk over de paden en het grasveld. Het voorste deel van de composthoop is nu gevuld met een enorme bult aan bladeren. Op een later moment kan ik dat over scheppen naar een van de compost vaten met deksel. Over een jaar, of twee, heb ik dan prachtige bladcompost. Mooi om te vermengen met potgrond of zand, voor het oppotten van nieuw plantmateriaal.
Het is nog zo warm dat het gras is blijven groeien, maar zo nat dat het niet te maaien is. Door het weg harken van de blaadjes liggen nu veel halmen plat. Volgende tuinklussen: blad uit de vijver vissen en de druif snoeien.
Soms groen, soms oranje, geel of bruin. En heel soms knalrood. De sporenkapsels van mossen kunnen verschillende kleuren krijgen. En als de sporen rijp zijn, dan is het wachten op regen/ vocht, zodat de mannelijke sporen een eindje verderop de vrouwelijke sporen kunnen ontmoeten. Daar kan dan weer een nieuw mosplantje uit groeien.
Wist je trouwens dat mossen zich ook vegetatief kunnen voortplanten? Zeg maar: zich zelf stekken? Als een stukje mos afbreekt, kan het een eindje verderop weer ergens aan de grond hechten en daar een nieuwe groep mosjes vormen..
Bij het zoeken van wat achtergrond informatie over sporen kapsels van missen kwam ik deze leuke blog tegen, klik hier . Met heel veel mooie foto’s en ook veel achtergrond informatie. Een fotograaf met oog voor detail en een hele goede macrolens!
Hier in de buurt zijn allerlei geologische en archeologische sites te vinden. Natuurlijk hunebedden, maar ook grafheuvels, karrensporen en archeologische vindplaatsen. Vlakbij, net ten zuiden van het Noordlaarderbos, een oud productiebos (met verschillende grafheuvels en dassen) ligt een klein natuurgebiedje de 50 Bunder. Tegen Zuidlaren aan. Hier is een deel van het bos gekapt in 2022 om de rubbers in het landschap weer zichtbaar te maken. Parallelle verdiepingen in het landschap, boven op de Hondsrug. De getuigen van de vele karren die deze route de afgelopen duizenden jaren hebben genomen, van zuidelijker delen van de Hondsrug naar stad Groningen (en terug).
Gister besloten we naar de 50 Bunder te wandelen, om de karrensporen nog eens te bekijken. De laatste keer dat we hier waren was in de coronatijd, 2022 of 2023, toen de bomen net waren gekapt en nog overal de stobben van de bomen kagen. Die zijn inmiddels vlak bij de grond afgezaagd, en vergaan langzaam in de bodem.
Bovenste foto: het Noordlaarderbos (donkergroene blok midden bovenaan) ligt nog net in de provincie Groningen, links de meanders van de Drentsche Aa.
Op de onderste foto zie je het gebied de 50 Bunder uitvergroot, duidelijk zijn hier de parallelle karrensporen te zien, van midden boven tot rechts onder. Hier reden onze voorvaderen!
Zit je ook wel een te ‘doodlen’, spreek uit ‘doedelen’. Tijdens een telefoongesprek, met de krant op schoot, en dan op een hoekje van de krant allemaal figuurtjes of lijntjes maken. Een veel voorkomend tijdverdrijf in de klas of tijdens colleges. Kan dus ook op de iPad. Met elementjes uit een foto, mozaiekjes maken. Digitaal doodlen.
Binnenkort komt er een workshop in de Hortus. Ik was de instructie van Reina aan het uittesten, met bovenstaande plaatjes als resultaat. Inschrijving geopend.
November, december, een tijd dat je volop mandarijnen in de winkels kunt kopen. Zelf vind ik de mandarijnen waar nog een paar blaadjes aan zitten leuk. En ze hoeven ook niet knaloranje te zijn. Ze kunnen best groenig zijn, en toch rijp en sappig.
Van de mandarijnen op de schaal zijn de grote die van de Ekoplaza, en de kleintjes de rijpe vruchtjes van ons mandarijnenboompje. Klein, sappig, heel dun schilletje en extreem zuur. En tegelijk echt een mandarijnensmaak.
Het boompje is inmiddels naar boven naar de koele logeerkamer verhuisd om te overwinteren. De rijpe vruchten en een deel van de groene vruchten heb ik er afgeknipt. Energie sparen in de rust periode.
In deze tijd van het jaar kun je kleine vergroeiingen aantreffen op planten. Soms een vreemd groeisel op takken van bijvoorbeeld een egelantier. En soms als knopjes of balletjes op de onderkant van bladeren. Soms denken mensen dat de plant ziek is. Maar het is dus een gal en die wordt veroorzaakt door een parasiet. Die parasiet is een klein wespje of mugje, een galwesp of een galmug. Dit insect zet eerder in het jaar een of meerdere eitjes af en prikt daarbij de plant. Hierbij wordt een hormoon-verstorende ingeschoten waardoor de plant wat wildgroei aanmaakt. Deze wildgroei dient als een beschermend omhulsel om het eitje van de galwesp of galmug. Uit dat eitje komt een larfje, dat beschermd wordt door de gal en voedsel haalt uit de plant.
Als de gal of galappel op een blad zit valt het in de herfst gewoon af. In de strooisellaag op de grond kan het insect in wording prima doorleven om als het ‘klaar’ is, uit de gal te kruipen. Veel galappels groeien op eikenbladeren.
